1.      09-Thưa luật sư những ngày gần đây dư luận lại xôn xao trước sự việc một hành khách trên chuyến bay VN131 từ Đà Nẵng đi TPHCM, ngồi tại số ghế 28E đã tung tin có lựu đạn trong vali khi chỉ 10 phút nữa là máy bay cất cánh khiến cơ trưởng phải quyết định dừng khẩn cấp và thực hiện lục soát hành lý. Sau đó, tái kiểm tra an ninh đối với toàn bộ hành khách, hành lý, hàng hóa. Máy bay mang số hiệu VN131 và hàng máy bay ngày hôm đó đều bị delay giờ bay gây ảnh hưởng đến rất nhiều hành khách, đáng nói đây không phải là lần đầu sự vệc dọa có súng hay có lựu đạn trong hành lý xảy ra, và lần nào nó cũng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác đảm bảo an ninh của ngành hàng không và đến lịch trình của hàng trăm hành khách. Trước những hậu quả nghiêm trọng và phiền toái không đáng có mà một số người gây ra bởi ý thức kém và coi thường tính mạng, an toàn của người khác này thì nhiều người  đã mong muốn phải có hình thức xử lý thích đáng, tránh tái diễn, vậy luật pháp có quy định gì về những hành vi như thế này ạ?

Hành vi nói đùa trên máy bay có bom là hành vi có tính chất đe dọa nghiệm trọng đến an ninh, an toàn hàng không và sẽ đều bị xử lý nghiêm khắc. Nhiều trường hợp sau khi có hành vi này đã bị Cục hàng không ra văn bản thống báo cấm vận chuyển hành khách trong một thời gian nhất định. Nguyên nhân xảy ra những hành vi vi phạm này chính là xuất phát từ việc nhận thức thấp của các hành khách, coi lời dọa bom là lời nói đùa, để mua vui, giải trí.   

Tuy nhiên, việc tung tin sai sự thật về việc có lựu đạn trên máy bay là vi phạm pháp luật. Cụ thể, hành vi này đã đe dọa an toàn chuyến bay, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hãng hàng không và hành khách trên chuyến bay. Do đó, cơ quan chức năng sẽ khẩn trương vào cuộc, xác minh hành vi của cá nhân tung tin để có căn cứ xử lý theo quy định pháp luật.

Căn cứ điểm o khoản 1 Điều 12 Luật hàng không dân dụng Việt Nam năm 2006 quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động hàng không dân dụng, trong đó có hành vi “ o) Đe dọa, uy hiếp an toàn bay, gây nguy hiểm đến tính mạng, sức khoẻ, tài sản của người khác trong tàu bay;”.

Đồng thời, tại điểm đ khoản 4, khoản 7 và khoản 8 Điều 26 Nghị định 162/2018/NĐ-CP của Chính Phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng không dân dụng cũng quy định mức xử phạt đối với những vi phạm quy định về an ninh hàng không tại cảng hàng không, sân bay; trên chuyến bay; tại nơi có công trình, trang bị, thiết bị hàng không. Cụ thể:

“Điều 26. Vi phạm quy định về an ninh hàng không tại cảng hàng không, sân bay; trên chuyến bay; tại nơi có công trình, trang bị, thiết bị hàng không

4. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng (ba triệu đồng) đến 5.000.000 đồng (năm triệu đồng) đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:

đ) Tung tin hoặc cung cấp thông tin sai về việc có súng, đạn, bom, mìn, vật liệu nổ, chất nổ, chất phóng xạ, vũ khí sinh, hóa học mà chưa gây ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của hoạt động hàng không dân dụng và chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự;

7. Phạt tiền từ 15.000.000 đồng (mười lăm triệu đồng) đến 20.000.000 đồng (hai mươi triệu đồng) đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:

a) Tung tin hoặc cung cấp thông tin sai về việc có súng, đạn, bom, mìn, vật liệu nổ, chất nổ, chất phóng xạ, vũ khí sinh, hóa học gây ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của hoạt động hàng không dân dụng mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự;

b) Cung cấp các thông tin sai có thể gây uy hiếp an toàn của tàu bay trên mặt đất; an toàn của hành khách, tổ bay, nhân viên mặt đất hoặc người tại cảng hàng không, sân bay và công trình, trang bị, thiết bị hàng không dân dụng mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự;

c) Đưa chất nổ, vật liệu nổ, vũ khí quân dụng, chất cháy vào khu vực hạn chế tại cảng hàng không, sân bay trái quy định mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

8. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng (hai mươi triệu đồng) đến 30.000.000 đồng (ba mươi triệu đồng) đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:

a) Tung tin hoặc cung cấp thông tin sai về việc có súng, đạn, bom, mìn, vật liệu nổ, chất nổ, chất phóng xạ, vũ khí sinh, hóa học hoặc các thông tin khác có thể gây uy hiếp an toàn của tàu bay đang bay, người trên tàu bay đang bay;”

2.      Trường hợp tung tin đồn thất thiệt sẽ bị xử lý như thế nào và trong trường hợp vũ khí được mang lên chuyến bay thật thì sẽ phải đối mặt với khung xử phạt ra sao?

Theo Quyết định 1541/QĐ-CHK của Cục Hàng không Việt Nam về danh mục vật phẩm nguy hiểm cấm, hạn chế mang theo người, hành lý lên tàu bay, các đồ vật nguy hiểm cấm mang lên máy bay bao gồm:

+ Chất nổ và các chất gây cháy, nổ và các vật có thành phần như: ngòi nổ, dây nổ và các thành phần cấu thành khác được sử dụng để gây sát thương hoặc đe dọa đến sự an toàn của tàu bay.

+ Vũ khí, súng và các loại vật dụng được thiết kế để gây sát thương hoặc các vật giống như vũ khí: các thành phần cấu tạo của súng và đạn (súng phóng điện, súng tự chế như các loại súng in 3D, loại không xác định).

+ Các chất hóa học như: Các loại bình xịt, khí và chất hóa học nhằm vô hiệu hóa hoặc gây tê liệt; Các loại chất hóa học mà khi trộn lẫn có khả năng gây phản ứng nguy hiểm; Các loại chất hóa học khác có thể gây nguy hiểm đến tính mạng hoặc tài sản kể cả khi không được phân loại trong danh mục Hàng hóa nguy hiểm.

+ Các vật có lưỡi sắc hoặc đầu nhọn và các thiết bị khi phóng (bắn) có thể sử dụng để gây thương tích nghiêm trọng. Vật có lưỡi sắc hoặc đầu nhọn và các thiết bị khi phóng (bắn) có thể sử dụng để gây thương tích nghiêm trọng như: các vật được chế tạo để băm, chặt, chẻ (rìu, dao phay); dao lam, dao rọc giấy, súng tự chế, súng phóng lao, súng cao su, các loại dao có lưỡi (không bao gồm cán dao) dài trên 6cm hoặc tổng chiều dài cán và lưỡi trên 10 cm; kéo có lưỡi dài trên 6 cm tính từ điểm nối giữa hai lưỡi hoặc tổng chiều dài cán và lưỡi trên 10 cm; dụng cụ võ thuật có đầu nhọn hoặc cạnh sắc;

+ Các dụng cụ lao động có thể sử dụng để gây thương tích nghiêm trọng hoặc đe doạ đến an toàn của tàu bay.

+ Các vật, dụng cụ đầu tù khi tấn công gây thương tích nghiêm trọng.

+ Chất lỏng, chất đặc sánh, dung dịch xịt (chất lỏng) được cụ thể theo hướng dẫn về kiểm soát chất lỏng.

Trong trường này, người có hành vi sẽ phải đối mặt với khung xử phạt cụ thể như sau:

Tại điểm e khoản 5 Điều 26 Nghị định 162/2018/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng không. Theo đó, hành vi đưa vật phẩm, chất nguy hiểm vào khu vực hạn chế tại cảng hàng không, sân bay trái quy định có thể bị xử phạt hành chính từ 7.000.000 – 10.000.000 đồng.

“Điều 26. Vi phạm quy định về an ninh hàng không tại cảng hàng không, sân bay; trên chuyến bay; tại nơi có công trình, trang bị, thiết bị hàng không

5. Phạt tiền từ 7.000.000 đồng (bảy triệu đồng) đến 10.000.000 đồng (mười triệu đồng) đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:

e) Đưa vật phẩm, chất nguy hiểm vào khu vực hạn chế tại cảng hàng không, sân bay trái quy định mà chưa đến mức bị truy cứu trách nhiệm hình sự;”

Đồng thời, tùy vào tính chất, mức độ, hậu quả nguy hiểm của hành vi mà có thể bị truy cứu trách nhiệm hinh sự. Đồng thời cũng tùy vào tính chất và mức độ của hành vi phạm tội mà người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với các khung hình phạt khác nhau.

Trước hết hành vi này có thể cấu thành Tội gây rối trật tự công cộng theo quy định tại Điều 318 Bộ luật hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017. Ngoài ra, hành vi này còn có thể cấu thành Tội cản trở giao thông đường không theo quy định tại Điều 278 Bộ luật hình sự, với các khung hình phạt tùy thuộc mức độ phạm tội.

3.      Việc hàng loạt các chuyến bay bị delay gây ành hưởng rất nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh của hãng và cả lịch trình của hàng trăm hành khách, ngoài phạt dân sư thì trách nhiệm bồi thường có được quy định trong luật hay không thưa luật sư?

Đối với người thực hiện hành vi trái pháp luật còn phải chịu trách nhiệm bồi thường về mặt dân sự nếu như có thiệt hại thực tế xảy ra từ chính hành vi vi phạm của mình. Cụ thể, việc chậm chuyến, hủy chuyến làm phát sinh thiệt hại của hãng hàng không thì căn cứ vào thiệt hại đó, hãng hàng không có thể yêu cầu, khởi kiện hành khách vi phạm để đòi bồi thường thiệt hại theo quy định. Cụ thể, nếu việc hãng hàng không chậm chuyến làm phát sinh nghĩa vụ bồi thường cho những hành khách còn lại như lo chỗ ăn, chỗ ở hoặc trả lại tiền vé vì khách không còn nhu cầu vận chuyển nữa…Tất cả những thiệt hại đó đều có nguyên nhân trực tiếp từ hành vi trái pháp luật của người khách tung tin đồn này thì hãng hàng không đều có thể yêu cầu/khởi kiện buộc người vi phạm phải bồi thường theo quy định tại Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015. Số tiền thiệt hại này sẽ do phía hãng hàng không chứng minh trên cơ sở hóa đơn, chứng từ hợp lệ để buộc hành khách vi phạm bồi thường thiệt hại cho mình.

4. Hàng không là một ngành đặc thù do vậy việc đảm bảo an ninh lại càng được siết chặt hơn bao giờ hết, mang theo vũ khí trong hành lý được xem là điều cấm kỵ và gây nguy hiểm cho cả chuyến bay, vậy theo luật sư là vì sao vẫn xuất hiện tình trạng này, liệu có phải do chế tài còn chưa đủ sức răn đe nên một số đối tượng mới ngang nhiên tung tin về việc để vũ khí trong hành lý?

Việc hành khách tung tin có bom mìn trên máy bay là cực kỳ nguy hiểm, uy hiếp đến hoạt động bảo đảm an toàn hàng không.Tuy nhiên, ngoài một số trường hợp chủ đích, đa số đều chưa ý thức mức độ nghiêm trọng của vấn đề bởi nhận thức pháp luật còn hạn chế. Nhiều người tưởng việc dọa có đem theo bom mìn như là câu chuyện đùa trong lúc chờ bay mà không lường hết hậu quả của nó.

Do đó, ngành hàng không cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến để hành khách đi máy bay nắm được quy định liên quan đến vấn đề này. Để giải quyết vấn đề này cần tăng cường hoạt động phổ biến quy định của pháp luật. Về mặt chế tài, như đã trao đổi ở trên, hành lang pháp lý đã có nhưng đa số người dân không nhận biết và tuân thủ là do chưa có nhiều trường hợp bị xử phạt đúng theo quy định để làm gương. Cho nên, cần mạnh tay hơn đối với việc xử phạt hành vi này cũng như đẩy mạnh việc tuyên truyền quy định pháp luật.