1. Hiện nay pháp luật quy định về việc cấm mua bán, sử dụng pháo hoa không rõ nguồn gốc như thế nào? Chế tài xử lý ra sao?

2. Quy định pháp luật về việc mua bán, sử dụng do bộ quốc phòng sản xuất? Khi người dân mua về sử dụng có cần phải đăng ký, xin phép thêm ở chính quyền địa phương không?

Hiện nay, hành vi mua bán, sử dụng pháp hoa không rõ nguồn gốc đều bị xử phạt, tùy tính chất, mức độ, hành vi có thể bị phạt hành chính, hình sự.

Pháo hoa là sản phẩm kinh doanh có điều kiện. Việc nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh pháo hoa tại Việt Nam phải tuân thủ và đáp ứng các yêu cầu về kỹ thuật, an ninh, trật tự, an toàn, phòng cháy và chữa cháy theo quy định của pháp luật. Chỉ tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng được kinh doanh pháo hoa và phải được cơ quan công an có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự; bảo đảm các điều kiện về phòng cháy, chữa cháy, phòng ngừa, ứng phó sự cố và bảo vệ môi trường (theo quy định tại Điểm a Khoản 2 Điều 14 Nghị định số 137/2020/NĐ-CP ngày 27-11-2020 của Chính phủ về quản lý, sử dụng pháo). 

Căn cứ theo Nghị định số 137/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định về quản lý, sử dụng pháo, tại khoản 1 Điều 5 nêu rõ các hành vi nghiêm cấm, trong đó bao gồm:

- Nghiên cứu, chế tạo, sản xuất pháo nổ.

- Mua bán, xuất khẩu, nhập khẩu pháo nổ.

- Tàng trữ, vận chuyển, sử dụng hoặc chiếm đoạt pháo nổ.

Trừ các trường hợp tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ nghiên cứu, sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, cung cấp, vận chuyển, sử dụng pháo hoa nổ theo quy định.

Đồng thời, các điều kiện phải đảm bảo khi kinh doanh pháo hoa được quy định tại khoản 2 Điều 14 Nghị định số 137/2020/NĐ-CP như sau: Chỉ tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng được kinh doanh pháo hoa, đồng thời phải được cơ quan Công an có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh, trật tự; bảo đảm các điều kiện về phòng cháy, chữa cháy, phòng ngừa, ứng phó sự cố và bảo vệ môi trường.

Bên cạnh đó, kho, phương tiện vận chuyển, thiết bị, dụng cụ phục vụ kinh doanh pháo hoa phải phù hợp, bảo đảm điều kiện về bảo quản, vận chuyển, phòng cháy và chữa cháy.

Đối với người quản lý, người phục vụ có liên quan đến kinh doanh pháo hoa phải được huấn luyện về kỹ thuật an toàn.

Đặc biệt, chỉ được kinh doanh pháo hoa bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo quy định.

Căn cứ các quy định trên, có thể thấy người dân là cá nhân thì không được phép kinh doanh pháo hoa của Bộ Quốc phòng; chỉ có tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Quốc phòng mới được kinh doanh pháo hoa đồng thời phải đáp ứng đủ các điều kiện như đã nêu trên.

Cá nhân có hành vi bán pháo hoa trái phép vào dịp Tết Nguyên đán có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 2 - 5 triệu đồng; bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được từ việc bán pháo hoa trái phép quy định tại khoản 2 Điều 11 Nghị định số 144/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy, chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ; phòng, chống bạo lực gia đình. Đối với hành vi sử dụng pháo trái phép, người thực hiện hành vi có thể bị xử phạt từ 5 triệu đến 10 triệu đồng và bị tịch thu tang vật theo điểm i khoản 3, điểm a khoản 7 Điều 11 Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Trường hợp là tổ chức thì mức phạt gấp đôi cá nhân.

Về hình sự, đối với hành vi sử dụng pháo trái phép tùy vào tính chất, mức độ, hậu quả, nhân thân người phạm tội (có từng bị xử phạt hành chính hay có án tích hay không) mà người thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội gây rối trật tự công cộng (nếu sử dụng tại nơi công cộng) theo Điều 318 BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 với mức hình phạt tối đa lên đến bảy năm tù giam. Đồng thời, hành vi buôn bán trái phép pháo nổ với khối lượng từ 6 kg trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội buôn bán hàng cấm theo Điều 190 BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 với mức hình phạt tối đa lên đến 15 năm tù giam

Do vậy, người dân phải mua pháo hoa từ Nhà máy Z121 được cấp giấy phép và chứng nhận hợp pháp từ Bộ Quốc phòng thì mới được phép sử dụng. Người dân cũng có thể mua pháo hoa tại các địa điểm bán pháo hoa Bộ Quốc phòng 2024 được cấp phép kiểm định tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành khác theo đúng quy định tránh bị xử lý hành chính hoặc hình sự theo như quy định trên.