Quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều 3 Thông Tư 161/2009/TT-BTC hướng dẫn về thuế thu nhập cá nhân có quy định cụ thể  về nghĩa vụ khai thuế, nộp thuế đối với một số trường hợp chuyển nhượng bất động sản như sau:

1. Trường hợp cá nhân có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà nhưng đem thế chấp, bảo lãnh vay vốn hoặc thanh toán tại ngân hàng, tổ chức tín dụng; đến hết thời hạn trả nợ, cá nhân không có khả năng trả nợ thì ngân hàng, tổ chức tín dụng làm thủ tục phát mại, bán bất động sản đó đồng thời thực hiện kê khai nộp thuế thu nhập cá nhân thay cho cá nhân trước khi thực hiện thanh quyết toán các khoản nợ của cá nhân.

Trường hợp cá nhân có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà nhưng đem thế chấp để vay vốn hoặc thanh toán với tổ chức cá nhân khác, nay thực hiện chuyển nhượng toàn bộ (hoặc một phần) bất động sản đó để thanh toán nợ thì cá nhân có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà phải kê khai, nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc tổ chức, cá nhân làm thủ tục chuyển nhượng thay phải kê khai, nộp thuế thu nhập cá nhân thay cho cá nhân trước khi thanh quyết toán các khoản nợ.

Cá nhân đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được miễn thuế thu nhập cá nhân khi ngân hàng phát mại tài sản là nhà ở, đất ở duy nhất của cá nhân theo quy định tại Điều 4 của Luật Thuế thu nhập cá nhân.

2. Trường hợp bất động sản do cá nhân chuyển nhượng cho tổ chức, cá nhân khác theo quyết định thi hành án của Tòa án thì cá nhân chuyển nhượng phải kê khai, nộp thuế hoặc tổ chức, cá nhân tổ chức bán đấu giá phải kê khai, nộp thuế thu nhập cá nhân thay cho bên chuyển nhượng. Riêng đối với bất động sản của cá nhân bị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thực hiện tịch thu, bán đấu giá nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật thì không phải kê khai, nộp thuế thu nhập cá nhân.

Câu hỏi: Quan điểm của luật sư trước thực trạng tài sản bị phát mãi nhưng vẫn phải chịu khoản thuế thu nhập cá nhân. Việc thu thuế thu nhập cá nhân trong trường hợp này có hợp lý không?

Trả lời: Trên thực tế cùng là đối tượng bị phát mãi tài sản là bất động sản nhưng doanh nghiệp chỉ đóng thuế thu nhập doanh nghiệp trong trường hợp có phát sinh thu nhập sau đó, còn cá nhân thì vẫn phải tính thuế TNCN trên giá bán. Việc thu thuế TNCN trong trường hợp này  là không đúng với tinh thần Thu thuế TNCN đánh vào nguồn thu của người chịu thuế, vừa không thực tiễn và làm cho quá trình xử lý nợ càng thêm khó khăn, cần được xem xét sửa đổi phù hợp với thực tiễn là miễn thuế trong những trường hợp giá trị tài sản không còn khi trả nợ cho ngân hàng vì thực tế họ không có thu nhập nữa.

Câu hỏi: Có ý kiến cho rằng cần miễn thuế TNCN cho những trường hợp mất khả năng trả nợ ngân hàng có thể phát mãi được tài sản.

Trả lời: Quan điểm của luật sư cho rằng cần miễn thuế TNCN cho những trường hợp mất khả năng trả nợ để NH có thể phát mãi được tài sản.

Vì vậy thuế TNCN chỉ nên thu khi cá nhân thật sự có thu nhập. Do đó, chỉ nên thu thuế TNCN trên giá trị là số tiền sau khi đã trừ các khoản nợ Ngân hàng vì phần còn lại đó mới là khoản thu nhập.

Đối với trường hợp khoản nợ lớn hơn giá trị tài sản đảm bảo, cần cho phép miễn thuế.

Các trường hợp đã tính thuế thì cần xóa nợ thuế để quá trình xử lý nợ được thuận lợi hơn và người mua sau có thể thực hiện các thủ tục chuyển nhượng sang tên cho người mua vừa bảo đảm quyền lợi cho đôi bên.

Theo Luật sư, cần có hướng giải quyết như thế nào trước thực trạng trên. (Có chế tài pháp luật nào quy định về việc triển khai và thực hiện vấn đề này không, thưa Luật sư?)

Hiện chưa có quy định nào cụ thể hướng dẫn giải quyết trường hợp này.

Theo tôi cần miễn thuế TNCN trong những trường hợp trên vì họ không còn thu nhập thực tế vì tài sản đã bị phát mãi hết để trả nợ. Để được miễn thì cần ban hành sửa đổi bổ sung một số luật như Luật thuế TNCN, các luật liên quan đến tín dụng ngân hàng điều chỉnh cụ thể về các khoản vay gốc, lãi trong hạn, lãi quá hạn và phạt. Bởi chính các khoản lãi này đã đẻ thêm số tiền vượt so với tài sản ban đầu cho vay vì khi ngân hàng cho vay chỉ cho vay không vượt quá 70% giá trị tài sản nhưng các khoản lãi đã đẻ thêm chồng chất làm cho ngân hàng hoặc các công ty mua nợ tính tổng gốc, lãi làm vượt quá giá trị tài sản gây bất lợi cho người vay, không đủ khả năng trả và phát mãi tài sản không còn dư bất kỳ khoản nào để người vay có thể đóng thuế TNCN.