Thế nào là di chúc có yếu tố nước ngoài?

Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật. Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

Theo quy định tại Điều 663 BLDS 2015 quy định quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài (YTNN) là một trong những quan hệ thuộc trường hợp sau:

• Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, pháp nhân nước ngoài;
• Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam; pháp nhân có quốc tịch Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện; hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài;
• Các bên tham gia đều công dân Việt Nam; người Việt Nam định cư ở nước ngoài nhưng đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài.

Như vậy, di chúc có yếu tố nước ngoài có thể hiểu là một trong các trường hợp sau: Người để lại di sản là người nước ngoài hoặc là người VN định cư ở nước ngoài; Người thừa kế tài sản là người nước ngoài hoặc người VN định cư ở nước ngoài; Tài sản thừa kế ở nước ngoài.

Điều kiện di chúc có yếu tố nước ngoài có hiệu lực

* Năng lực lập di chúc, thay đổi hoặc hủy bỏ di chúc

Căn cứ khoản 1 Điều 681 BLDS 2015 quy định: Năng lực lập di chúc, thay đổi hoặc hủy bỏ di chúc được xác định theo pháp luật của nước mà người lập di chúc có quốc tịch tại thời điểm lập, thay đổi hoặc hủy bỏ di chúc.

+ Đối với người để lại di sản mang quốc tịch Việt Nam thì phải đảm bảo điều kiện để di chúc có hiệu lực như sau:

• Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
• Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; Hình thức di chúc không trái quy định pháp luật;

+ Đối với nước nước ngoài thì phải dựa theo quy định pháp luật mà người đó mang quốc tịch.

*Hình thức của di chúc có yếu tố nước ngoài

Hình thức của di chúc được xác định theo pháp luật của nước nơi di chúc được lập. Hình thức của di chúc cũng được công nhận tại Việt Nam nếu phù hợp với pháp luật của một trong các nước sau đây:

1. Nước nơi người lập di chúc cư trú tại thời điểm lập di chúc hoặc tại thời điểm người lập di chúc chết;
2. Nước nơi người lập di chúc có quốc tịch tại thời điểm lập di chúc hoặc tại thời điểm người lập di chúc chết;
3. Nước nơi có bất động sản nếu di sản thừa kế là bất động sản.

Trường hợp người lập di chúc ở Việt Nam đi tuân thủ quy định về hình thức như sau:

Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng. Sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Mời độc giả xem thêm bài viết dưới đây để có cái nhìn tổng quan hơn về vấn đề này. Người nước ngoài mua nhà ở Việt Nam có được không?

*Lưu ý:

Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ; hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng; hoặc chứng thực.

Di chúc bằng văn bản không có công chứng; chứng thực chỉ được coi là hợp pháp; nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều 630 BLDS 2015.

Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng; người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên; hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc; kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký; hoặc điểm chỉ của người làm chứng.

Một số trường hợp lập di chúc có yếu tố nước ngoài cụ thể

Thứ nhất, di chúc của công dân Việt Nam đang ở nước ngoài

Việc lập di chúc được thực hiện ở nước ngoài nên phải có chứng nhận của cơ quan lãnh sự, đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước đó theo khoản 5 Điều 638 BLDS 2015.

Do đó, nếu công dân Việt Nam đang ở nước ngoài thì có thể đến cơ quan lãnh sự, đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài để lập di chúc. Lúc này, di chúc vẫn có giá trị và được coi là hợp pháp ở Việt Nam nếu việc lập di chúc đảm bảo các điều kiện nêu trên.

Thứ hai, di chúc do người nước ngoài lập

Người nước ngoài được lập di chúc tại Việt Nam hoặc lập di chúc có di sản là bất động sản tại Việt Nam ở nước ngoài. Theo đó, để di chúc đó có hiệu lực tại Việt Nam thì bắt buộc hình thức của di chúc phải phù hợp với quy định của pháp luật Việt Nam và năng lực pháp luật của người lập di chúc phải phù hợp theo pháp luật của nước mà người đó mang quốc tịch như trình bàuy ở trên.

Thứ ba, theo bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài.

Nếu người nước ngoài lập di chúc hoặc quyền thừa kế di sản được xác định theo bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài. Để người hưởng thừa kế nhận được di sản tại Việt Nam, người này phải yêu cầu Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài tại Việt Nam theo quy định tại  Điều 425 BLTTDS 2015.

Những lưu ý về nội dung di chúc có yếu tố nước ngoài

Thứ nhất, người để lại di sản có thể tự do quyết định bất kì ai được hưởng di sản. Không chỉ lập di chúc ở nước ngoài mà còn có thể để lại tài sản của mình cho người ở nước ngoài hoặc có quốc tịch nước ngoài.

• Quyền của người để lại di chúc được quy định tại Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015 gồm:
• Chỉ định người thừa kế;
• Truất quyền hưởng di sản của người thừa kế;
• Phân định phần di sản cho từng người thừa kế;
• Dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng;
• Giao nghĩa vụ cho người thừa kế;
• Chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản.

Do đó, việc chỉ định ai làm người thừa kế là quyền của người để lại di chúc nên hoàn toàn có thể để tài sản lại cho người nước ngoài sau khi chết.

Thứ hai, pháp luật điều chỉnh nội dung thừa kế trong di chúc.

Căn cứ Điều 680 BLDS 2015 quy định: Thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản thừa kế có quốc tịch ngay trước khi chết.

Việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó.

Thứ ba, di sản được phép để lại thừa kế

Vấn đề di sản được phép để lại thừa kế mời bạn đọc tham khảo bào viết sau đây để nắm rõ “Quy định về thừa kế có yếu tố nước ngoài tại Việt Nam”.

Giải quyết xung đột pháp luật đối với thừa kế có yếu tố nước ngoài

Theo quy định tại Điều 664 BLDS 2015 quy định pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có YTNN theo thứ tự như sau:

Thứ nhất, áp dụng theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; hoặc Luật Việt Nam.

Thứ hai, trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; hoặc Luật Việt Nam có quy định các bên có quyền lựa chọn thì được xác định theo lựa chọn của các bên.

Thứ ba, trường hợp không xác định được pháp luật áp dụng thì pháp luật áp dụng là pháp luật của nước có mối liên hệ gắn bó nhất với quan hệ dân sự có YTNN.

Căn cứ Điều 680 BLDS 2015 quy định: Thừa kế được xác định theo pháp luật của nước mà người để lại di sản thừa kế có quốc tịch ngay trước khi chết; Việc thực hiện quyền thừa kế đối với bất động sản được xác định theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó.

• Tư vấn xác định căn cứ phát sinh thừa kế; thủ tục hưởng thừa kế, giải quyết tranh chấp thừa kế;
• Tư vấn và đưa ra ý kiến pháp lý giải quyết tranh chấp;
• Tư vấn và hướng dẫn khách hàng thu thập chứng cứ, cung cấp thông tin;
• Hỗ trợ khách hàng thu thập chứng cứ;
• Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ pháp lý, khai nhận di sản;
• Tổ chức thương lượng, hòa giải giữa các Bên, đại diện thương lượng hòa giải cho khách hàng;
• Tư vấn, chuẩn bị, liên hệ và đàm phán với các Bên liên quan trong việc giải quyết tranh chấp;
• Tư vấn, chuẩn bị các phương án đàm phán trước khi thương lượng, hòa giải;
• Tư vấn lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp Trọng tài hay Tòa án;
• Tổ chức thương lượng, hòa giải giữa các Bên;
• Tham gia vào quá trình tố tụng giải quyết tranh chấp hợp đồng với tư cách đại diện ủy quyền, Luật sư.