Luật hôn nhân và gia đình là chế định bảo vệ mục đích của hôn nhân. Tuy nhiên, khi mục đích của hôn nhân không đạt được, những vấn đề buộc phải giải quyết như phân chia tài sản sau ly hôn, quyền nuôi con, nghĩa vụ cấp dưỡng..v..v…Luật hôn nhân và gia đình 2000 chưa có quy định về yếu tố lỗi dẫn đến khi ly hôn có sự tranh chấp về tài sản của các bên khi người trực tiếp vi phạm nghĩa vụ trong quan hệ hôn nhân và gia đình dẫn đến tan vỡ. Đến nay, Luật hôn nhân và gia đình 2014 với những quy định mới sẽ đem lại quyền lợi chính đáng cho đối tượng khi ly hôn có sự phân chia tài sản.

Theo quy định tại Điểm d, khoản 2, Điều 59 Luật hôn nhân và gia đình 2014 “Lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng”. Nguyên tắc giải quyết tài sản của vợ chồng khi ly hôn có nhiều điểm mới, đó là trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận, thì việc giải quyết tài sản khi ly hôn được áp dụng theo thỏa thuận đó; nếu không có thỏa thuận hoặc thỏa thuận không đầy đủ, rõ ràng thì được phân chia theo quy định của pháp luật. Về nguyên tắc, khi chia theo pháp luật thì tài sản chung của vợ chồng được chia đôi, nhưng có tính đến các yếu tố – trong đó có điểm mới là căn cứ vào yếu tố lỗi của mỗi bên trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng.

Đây là một quy định hợp lý nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi bên. Thực tế cho thấy có những trường hợp một bên vợ, chồng không chăm lo làm ăn, cố tình phá tán tài sản, cờ bạc, rượu chè, hút sách, gây nợ nần…, có hành vi ngoại tình, vi phạm chế độ một vợ một chồng, bòn rút tiền của gia đình cho người tình, có hành vi bạo lực gia đình, xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm… sẽ được tòa án xem xét trong việc phân chia tài sản, theo hướng người nào có lỗi, lỗi nhiều hơn sẽ nhận được tài sản ít hơn và ngược lại. Đây là một trong những nguyên tắc thể hiện sự bình đẳng ngay cả khi mối quan hệ hôn nhân đã chấm dứt. Điều này bảo đảm sự công bằng, góp phần phòng ngừa vi phạm pháp luật về Hôn nhân và gia đình.

Tuy nhiên, việc xác định yếu tố lỗi quy định tại điều 59, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 được Toà án nhân dân Tối cao chủ trì phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân Tối cao và Bộ Tư pháp hướng dẫn còn gặp những hạn chế nhất định. Trên thực tế chồng/vợ có những hành vi không chăm lo làm ăn, cố tình tẩu tán tài sản, cờ bạc, rượu chè, có hành vi ngoại tình thì phải cung cấp bằng chứng cho toà về vấn đề này, ví dụ như việc bị bạo hành gia đình có được ghi nhận trong biên bản ghi nhận lại sự việc, có người trên 18 tuổi, đủ năng lực hành vi dân sự chứng kiến, hoặc có đại diện tổ dân phố chứng kiến hay không? Đây là một trong những khó khăn thi hành trên thực tế bởi không phải lúc nào những hành vi vi phạm nghĩa vụ trong quan hệ vợ chồng cũng được ghi nhận hay có bằng chứng xác thực. Tuy vậy, việc Luật hóa yếu tố lỗi trong việc phân chia tài sản chung của vợ chông khi ly hôn là một bước tiến nhằm bảo vệ cho bên yếu thế, dễ bị tổn thương khi hôn nhân đổ vỡ – đó là phụ nữ và trẻ em, bảo vệ cho lẽ phải, lẽ công bằng. Hơn nữa, nó có tác dụng răn đe, phòng ngừa và nâng cao trách nhiệm của các thành viên trong việc giữ gìn tổ ấm, hạnh phúc gia đình được bền vững.

ĐOÀN LUẬT SƯ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
VPLS GIA ĐÌNH (Luật sư Thành Phố)