1. Đất thờ cúng có được phân chia thừa kế hay không?

Dear luật sư,hiện tại em có một số vướng mắc về việc làm di chúc thừa kế cho ba em như sau:ba em sinh 1950, mẹ em sinh 1953 có 4 con trai và 2 con gái, 6 người con đều có gia đình và ở riêng. Hiện tại 2 ông bà đang ở một mình. Ba em hiện tại muốn lập di chúc thừa kế với mong muốn ngôi nhà ba mẹ em đang ở hiện tại cho người con trai út, và với điều kiện ngôi nhà này chỉ thừa kế để thờ cúng không được cầm cố, chuyển nhượng hay buôn bán thì có được không luật sư.

Và về tranh chấp sau này với những anh/em khác cho xảy ra không ? Vì nguyện vọng của ba em muốn để ngoài nhà đang ở là nhà để thờ cúng ông bà, tổ tiên ?

Mong luật sư giải đáp giùm em. Em cám ơn.

Luật sư Gia Đình rả lời:

Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.

=> Do đó, mọi người phải tôn trọng ý chí cá nhân đó và thực hiện theo đúng nội dung của di chúc mà ba anh để lại.

- Tại Điều 645 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định:

1. Trường hợp người lập di chúc để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó không được chia thừa kế và được giao cho người đã được chỉ định trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng; nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc hoặc không theo thỏa thuận của những người thừa kế thì những người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản lý để thờ cúng.

Trường hợp người để lại di sản không chỉ định người quản lý di sản thờ cúng thì những người thừa kế cử người quản lý di sản thờ cúng.

Trường hợp tất cả những người thừa kế theo di chúc đều đã chết thì phần di sản dùng để thờ cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di sản đó trong số những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật.

2. Trường hợp toàn bộ di sản của người chết không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người đó thì không được dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng.

Như vậy, di sản dùng vào thờ cúng là di sản không phân chia và giao cho người được chỉ định trong di chúc. Trong di chúc ba anh đã ghi rõ là giao cho anh và không được dùng để chuyển nhượng, cầm cố, thế chấp nên anh phải sử dụng căn nhà vào đúng mục đích là thờ cúng. Trường hợp anh sử dụng, quản lý ngôi nhà không đúng mục đích thì các anh,chị, em của bạn có quyền giao ngôi này cho người khác quản lý.

Sau này xảy ra tranh chấp anh/chị/em của bạn yêu cầu chia lại tài sản là ngôi nhà kia thì hành vi này là trái với quy định của pháp luật. Nếu anh, chị của bạn vẫn tiếp tục tranh chấp với bạn về ngôi nhà đó thì bạn có thể khởi kiện ra Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn (anh, chị của bạn cư trú) theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015.

2. Di sản dùng vào việc thờ cúng có được phép thực hiện giao dịch mua bán?

Kính thưa Luật Sư, Gia đình chúng tôi có 8 anh chị em, Cha qua đời 1982, không có di chúc, Mẹ vừa qua đời tháng 4, 2016 có để lại Di chúc. Trong di chúc có ghi rõ cho cô em gái hiện đang sống trong căn nhà này (tại Saigon) quyền quản lý căn nhà, và căn nhà chỉ được sử dụng để thờ cúng ông bà và không được bán. Hiện tại Mẹ tôi là người duy nhất đứng tên trong sổ hồng

Anh em chúng tôi quyết định và đồng ý tất cả 8 người sẽ đứng tên trong sổ hồng, sau đó có em gái thay đổi ý định là cô chỉ muốn làm theo di chúc rằng chỉ một mình cô đứng tên trong sổ hồng và dĩ nhiên là 7 anh em còn lại không đồng ý và chúng tôi sẽ không bao giờ đồng ý để có này đứng tên một mình trong số hồng vì có âm mưu với con trai mình (30 tuổi, hiện đang sống trong căn nhà này) để chiếm đoạt tài sản này. Hiện tại con trai của cô đang đang giữ sổ Hồng mà chúng tôi đã yêu cầu nhiều lần nhưng không trả lại. Chúng tôi kính nhờ Luật sư chỉ dẫn giùm những thắc mắc sau:

1. 7 anh em chúng tôi có quyền giữ sổ Hồng không và nếu có thì bằng cách nào, việc đứa cháu giữ sổ Hồng mà không trả lại đây có phải là cưỡng chiếm? 2. Chúng tôi có quyền mời đứa cháu nảy ra khỏi nhà được hay không?

3. Trước khi Mẹ chúng tôi qua đời thì bà có trương mục ở ngân hàng, nhưng cô em gái không cho 7 anh chị em tôi biết mặc dù đã có lời yêu cầu, chúng tôi phải làm sao?

4. Chúng tôi có thể tiếp tục việc chuyển tên khi cô em gái khước từ vì cô chỉ muốn một mình cô đứng tên

5. Chúng tôi có thể báo cáo ít nhất là Công an Phường về sự việc nêu trên?

6. Nếu 7 anh em chúng tôi muốn bán căn nhà này có được không?

Luật sư Gia Đình tư vấn:

Cảm ơn bạn đã gửi câu hỏi đề nghị tư vấn đến Văn Phòng Luật Sư Gia Đình, với trường hợp của bạn chúng tôi tư vấn như sau:

-Thứ nhất, xác định quyền sở hữu đối với căn nhà

Theo thông tin bạn cung cấp gia đình bạn có một căn nhà tại Sài gòn nhưng lại không cung cấp rõ căn nhà thuộc sở hữu chung của bố,mẹ hay tài sản riêng của mẹ bạn.

+Trường hợp, tài sản chung của vợ chồng thì về nguyên tắc sẽ được chia đôi. Tức bố bạn sẽ được hưởng một phần giá trị ngôi nhà nhưng do bố bạn mất không để lại di chúc nên phần di sản này sẽ được chia theo pháp luật cho những đối tượng được quyền hưởng: mẹ bạn, 8 anh chị em, ông, bà (trong trường hợp còn sống). Theo đó, các thành viên trong gia đình có thể yêu cầu giao nộp sổ hồng để tiến hành thủ tục phân chia di sản thừa kế đối với phần di sản này, sau khi phân chia xong thì mỗi người có thể thực hiện quyền mua bán đối với phần di sản mà mình được hưởng. Cụ thể, tại Điều 651 của Bộ luật dân sự 2015, người thừa kế theo pháp luật được quy định như sau:

“1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

Đối với phần di sản của mẹ bạn (một nửa giá trị ngôi nhà) có quyền cho tặng, chuyển nhượng cho người con út mà không cần sự đồng ý của thành viên khác trong trường hợp di chúc là hợp pháp theo quy định. Trường hợp, di chúc không hợp pháp thì toàn bộ phần di sản đó lại được chia theo quy định pháp luật như đối với trường hợp của bố bạn.

Di chúc hợp pháp được quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:

“1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:

a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;

b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

2. Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.

3. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

4. Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.

5. Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.”

+Trường hợp, tài sản riêng của mẹ bạn thì mẹ bạn có quyền để lại di chúc cho người con út mà không cần sự đồng ý của thành viên khác và các thành viên không được quyền yêu cầu chia, yêu cầu họ giao nộp sổ hoặc thực hiện các hành vi khác khi chưa có sự đồng ý của họ (thực hiện mua bán, thay tên chủ sở hữu...). Tuy nhiên, như bạn cung cấp thì trong bản di chúc thể hiện rất rõ trao quyền quản lý và dùng và việc thờ cúng cho ông bà, không được thực hiện bất cứ mục đích thương mại nào. Nên trong trường hợp này người con út chỉ có quyền quản lý mà không có quyền định đoạt với quyền sử dụng đất đó, nên khi có hành vi sử dụng mục đích không đúng theo ghi nhận của di chúc thì những người thừa kế khác có quyền lấy lại và trao quyền quản lý cho người khác. Theo Điều 645 quy định về di sản dùng vào việc thờ cúng như sau:

“1. Trường hợp người lập di chúc để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó không được chia thừa kế và được giao cho người đã được chỉ định trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng; nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc hoặc không theo thỏa thuận của những người thừa kế thì những người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản lý để thờ cúng.

Trường hợp người để lại di sản không chỉ định người quản lý di sản thờ cúng thì những người thừa kế cử người quản lý di sản thờ cúng.

Trường hợp tất cả những người thừa kế theo di chúc đều đã chết thì phần di sản dùng để thờ cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di sản đó trong số những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật.

2. Trường hợp toàn bộ di sản của người chết không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người đó thì không được dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng.”

3. Tranh chấp việc phân chia di sản thừa kế dùng vào việc thờ cúng

Câu hỏi về di sản thừa kế dùng vào việc thờ cúng

Chào luật sư, tôi có câu hỏi muốn hỏi luật sư như sau: Gia đình tôi có 5 anh em: 4 anh em trai và 1 cô em gái. Bố tôi mất năm 2017 không để lại di chúc hay bất kỳ 1 ý nguyện gì. Mẹ tôi đã 75 tuổi muốn giao việc thờ cúng, chia phần tài sản cho các con. Anh trưởng nhà tôi không sống cùng gia đình từ lúc lớn lên lấy vợ bố mẹ tôi đã cho đất để ở riêng. Ý của mẹ tôi muốn để lại việc thờ cúng cho cậu em út. Và chúng tôi đồng ý, chỉ có anh, chị dâu trưởng không đồng ý việc chia phần thờ cúng cho chú em út.

Mặc dù Bà đã chia phần còn lại đều cho các con kể cả anh trưởng. Nhưng anh trưởng không đồng ý, với lý do mình là trưởng phải ở nhà đó để thờ cúng. Nhưng 4 anh em tôi không đồng ý, và mẹ tôi không đồng ý việc đó. Vậy nhờ luật sư tư vấn giúp gia đình tôi.

Câu trả lời về di sản thừa kế dùng vào việc thờ cúng

Chào bạn, Văn Phòng Luật Sư Gia Đình cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi câu hỏi về di sản thừa kế dùng vào việc thờ cúng, chúng tôi xin đưa ra quan điểm tư vấn về di sản thừa kế dùng vào việc thờ cúng như sau:

1. Căn cứ pháp lý về di sản thừa kế dùng vào việc thờ cúng

• Bộ luật dân sự 2015;

2. Nội dung tư vấn về di sản thừa kế dùng vào việc thờ cúng

2.1. Phân chia di sản thừa kế theo pháp luật

Theo thông tin bạn cung cấp, di sản thừa kế bố bạn để lại là quyền sử dụng đất nhưng không có di chúc nên sẽ phân chia di sản thừa kế theo pháp luật. Vì khoản 1 điều 650 bộ luật dân sự 2015 quy định:

“1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:

a) Không có di chúc;

b) Di chúc không hợp pháp;

c) Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;

d) Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”

Thừa kế theo pháp luật là thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định. Theo quy định tại khoản 1 điều 651 bộ luật dân sự 2015 những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Trừ trường hợp người thừa kế từ chối nhận di sản thừa kế hoặc những người thừa kế có thỏa thuận khác. Như vậy việc để một phần di sản thừa kế để thờ cúng phải được tất cả các hàng thừa kế đồng ý.

2.2. Di chúc dùng vào việc thờ cúng

Nếu như không thể thỏa thuận để lại một phần di sản thừa kế của bố bạn dùng vào việc thờ cúng thì mẹ bạn có thể lập di chúc xác định phần quyền sử dụng đất của mẹ bạn dùng vào việc thờ cúng và chỉ định một người quản lý theo quy định tại khoản 1 điều 645 Bộ luật dân sự 2015:

“1. Trường hợp người lập di chúc để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó không được chia thừa kế và được giao cho người đã được chỉ định trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng; nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc hoặc không theo thỏa thuận của những người thừa kế thì những người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản lý để thờ cúng.”

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế tức là khi người để lại di sản chết. Như vậy, nếu mẹ bạn lập di chúc dùng vào việc thờ cúng đối với phần quyền sử dụng đất của mẹ bạn được hưởng từ một suất thừa kế của bố bạn, anh trai bạn không có quyền phản đối. Và việc giao cho ai quản lý việc thờ cúng đó là di ý chí của người lập di chúc không có quy định con trai trưởng phải được quản lý di sản dùng vào việc thờ cúng.

4. Dành hết di sản cho quỹ từ thiện được không?

Câu hỏi:

Khi bố mất viết di chúc đem tài sản (là đất đai) đi từ thiện hết không để lại cho con cái phần nào thì có được hay không ạ? Ngoài ra di chúc không cần chữ kí của các con có được không ạ? Trong trường hợp này thì người con có được hưởng phần tài sản nào không? Xin cảm ơn!

Quyền của người lập di chúc trong việc dành một phần tài sản trong khối di sản để làm từ thiện được quy định tại khoản 3 Điều 626 Bộ luật dân sự 2015 như sau:

"Điều 626. Quyền của người lập di chúc

Người lập di chúc có quyền sau đây:

1. Chỉ định người thừa kế; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế.

2. Phân định phần di sản cho từng người thừa kế.

3. Dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng.

4. Giao nghĩa vụ cho người thừa kế.

5. Chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản."

Tuy nhiên, Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 cũng quy định về quyền hưởng di sản của những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc, cụ thể như sau:

“Điều 644. Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc

1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:

a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;

b) Con thành niên mà không có khả năng lao động.

2. Quy định tại khoản 1 Điều này không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 hoặc họ là những người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 của Bộ luật này.”

Như vậy bố bạn chỉ có quyền dành một phần di sản để tặng cho và không cần sự đồng ý của các con vì pháp luật quy định nếu bố bạn có cha, mẹ, vợ hoặc con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng không còn khả năng lao động vẫn được hưởng di sản của bố bạn dù trong di chúc không có nội dung về việc thừa kế theo di chúc của những người đó.

Luật sư Trần Minh Hùng chuyên gia tư vấn luật trên kênh HTV, VTV, THVL1, ANTV, SCTV1...

Chúng tôi là hãng luật tổng hợp nhiều đội ngũ luật sư giỏi, luật gia, thạc sỹ, chuyên viên, cộng tác viên có trình độ cao, năng lực chuyên môn cao, có kinh nghiệm, kiến thức hiểu biết rộng, kỹ năng tư vấn chuyên nghiệp, đặc biệt có trách nhiệm và đạo đức trong nghề nghiệp. Chúng tôi quan niệm Luật sư là nghề cao quý- cao quý vì nghề luật sư là nghề tìm công bằng và công lý cho xã hội. Luật sư bảo vệ cho những nạn nhân, tội phạm, và những người bị oan sai. Nghề luật sư là nghề rất nguy hiểm và khó khăn dù bào chữa, bảo vệ cho bất kỳ ai thì luật sư luôn gặp nguy hiểm vì sự thù hằn của bên đối lập. Do vậy để làm được luật sư thì phải có tâm, có đạo đức, có tài năng và phải đam mê nghề nghiệp, yêu nghề, chấp nhận có khăn, hy sinh và chấp nhận nguy hiểm. Nếu sợ nguy hiểm, sợ ảnh hưởng đến công việc, cuộc sống của mình và gia đình thì rất khó hành nghề luật sư đúng nghĩa. Niềm vui của luật sư là khi giải oan được cho thân chủ, giúp được cho thân chủ, đem lại công bằng, công lý cho thân chủ nhằm góp phần đem lại công bằng cho xã hội. 

 Luật sư Trần Minh Hùng Trưởng văn phòng Luật sư Gia Đình- Luật sư sáng lập luật sư Gia Đình có nhiều năm kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn được rất nhiều hãng truyền thông tin tưởng với nhiều năm và thường xuyên cố vấn pháp lý, tư vấn pháp luật trên các Kênh truyền hình uy tín như:  Đài Truyền hình TPHCM (HTV), Đài truyền hình Việt Nam (VTV), Đài truyền hình Vĩnh Long, Truyền hình Công an ANTV, SCTV, THQH, Tư vấn luật trên Đài tiếng nói Việt Nam, Đài truyền hình cáp VTC, Đài VOV Giao Thông, Đài tiếng nói Việt Nam, Đài phát thanh Kiên Giang, Truyền hình Quốc Hội, Báo Pháp luật TPHCM, Báo tuổi trẻ đời sống, Báo đời sống và pháp luật, Báo Dân trí, Báo Vnxpress, Báo công an nhân dân và các hãng báo chí trên cả nước... là luật sư được Trường Đại học luật TP.HCM mời làm giám khảo cho nhiều cuộc thi Phiên tòa giả định cấp trường ĐHL, Cấp Quốc Gia, học thuật với trường Cảnh sát nhân dân, Nhiều trường đại học uy tín và chuyên gia pháp luật cho các hãng truyền thông uy tín. Là Luật sư  bào chữa, tư vấn cho nhiều vụ án đỉnh điểm, quan trọng nổi tiếng trên cả nước được báo chí đưa tin, người dân quan tâm như vụ đại án Ngân hàng Navibank liên quan Huyền Như và Viettinbank, Vụ cướp 35 tỷ Long Thành - Dầu giây, Chống thi hành công vụ mùa Covid, các vụ Giết Người, Hiếp dâm, Dâm ô, Lừa Đảo, gây thương tích, tham ô, cố ý làm trái... và các vụ án khác về dân sự, kinh tế, thừa kế, đất đai, lao động, hành chính, doanh nghiệp.… luôn mang lại niềm tin cho khách hàng cũng như sự đóng góp tích cực sự công bằng, đi tìm công lý không biết mệt mỏi cho xã hội của luật sư chúng tôi.

Chúng tôi cùng tư vấn luật và cố vấn pháp lý cho nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước rất lâu năm.

Trân trọng cảm ơn!.