I.  Về nghĩa vụ tham gia tố tụng của đương sự, của bị đơn 

Khi tòa án thụ lý giải quyết vụ án sẽ phải gửi quyết định thụ lý vụ án cho bị đơn biết để có ý kiến về việc khởi kiện trong một thời hạn nhất định, đồng thời phải tham gia tố tụng theo triệu tập của tòa án.

Điều 70 Luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định đương sự (bị đơn là đương sự trong vụ án) có quyền và nghĩa vụ:

–  Cung cấp đầy đủ, chính xác địa chỉ nơi cư trú, trụ sở của mình; trong quá trình Tòa án giải quyết vụ việc nếu có thay đổi địa chỉ nơi cư trú, trụ sở thì phải thông báo kịp thời cho đương sự khác và Tòa án.

– Nhận thông báo hợp lệ để thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình;

– Phải có mặt theo giấy triệu tập của Tòa án và chấp hành quyết định của Tòa án trong quá trình Tòa án giải quyết vụ việc.

Bị đơn được coi là đương sự trong vụ án dân sự nên cũng có những quyền và nghĩa vụ nêu trên.

II. Xử lý trong trường hợp bị đơn không đến tòa án

1. Thủ tục cấp, tống đạt văn bản tố tụng cho bị đơn để bị đơn biết và tham gia tố tụng

Trong quá trình giải quyết vụ án, tòa án có nghĩa vụ tống đạt các văn bản tố tụng đến địa chỉ của bị đơn (ban đầu văn bản tố tụng được cấp tống đạt tới địa chỉ bị đơn theo thông tin cung cấp của nguyên đơn); Văn bản tố tụng cũng có thể được cấp, tống đạt, thông báo đến địa chỉ mà các đương sự đã gửi cho Tòa án theo phương thức đương sự yêu cầu hoặc tới địa chỉ mà các đương sự đã thỏa thuận và đề nghị Tòa án liên hệ theo địa chỉ đó.

Nếu bị đơn là cá nhân thì văn bản tố tụng phải được giao trực tiếp cho người đó và họ phải ký nhận; trường hợp từ chối nhận văn bản tố tụng thì người thực hiện việc cấp, tống đạt, thông báo phải lập biên bản trong đó nêu rõ lý do của việc từ chối, có xác nhận của đại diện tổ dân phố hoặc Công an xã, phường, thị trấn về việc người đó từ chối nhận văn bản tố tụng. Biên bản phải được lưu trong hồ sơ vụ án.

Trường hợp bị đơn vắng mặt thì người thực hiện việc cấp, tống đạt, thông báo phải lập biên bản và giao cho người thân thích có đủ năng lực hành vi dân sự cùng nơi cư trú với họ hoặc tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc để thực hiện việc ký nhận hoặc điểm chỉ và yêu cầu người này cam kết giao lại tận tay ngay cho người được cấp, tống đạt, thông báo. Biên bản phải được lưu trong hồ sơ vụ án. Trường hợp bị đơn vắng mặt ở nơi cư trú mà không rõ thời điểm trở về hoặc không rõ địa chỉ nơi cư trú mới của họ thì người thực hiện việc cấp, tống đạt, thông báo phải lập biên bản về việc không thực hiện được việc cấp, tống đạt, thông báo, có xác nhận của đại diện tổ dân phố hoặc Công an xã, phường, thị trấn; đồng thời, thực hiện thủ tục niêm yết công khai văn bản cần tống đạt theo quy định. Biên bản phải được lưu trong hồ sơ vụ án.

2. Xử lý trong trường hợp bị đơn vắng mặt tại phiên tòa

Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ nhất, bị đơn hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn phải có mặt tại phiên tòa; nếu vắng mặt thì Hội đồng xét xử phải hoãn phiên tòa, trừ trường hợp có đơn đề nghị xét xử vắng mặt.

Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ hai bị đơn hoặc người đại diện của họ, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn phải có mặt tại phiên tòa trừ trường hợp họ có đơn đề nghị xét xử vắng mặt; nếu vắng mặt vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan thì Tòa án có thể hoãn phiên tòa, nếu không vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan thì Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt trong trường hợp bị đơn không có yêu cầu phản tố.

Như vậy, xác định được rằng, tòa án phải tống đạt văn bản tố tụng đúng quy định để bị đơn biết và tham gia tố tụng, trường hợp có thông báo mở phiên tòa được tống đạt hợp lệ tới bị đơn mà người này không đến lần thứ 2, nếu không có yêu cầu phản tố thì tòa án xét xử vắng mặt họ...

ĐOÀN LUẬT SƯ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
VPLS GIA ĐÌNH (Luật sư Thành Phố)