Câu hỏi phỏng vấn:

1.      Dư luận đang có nhiều luồng ý kiến xoay quanh câu chuyện giữa nhạc sĩ Minh Khang – tài xế và Grab. Grab cho biết việc khóa tài khoản là do tài xế vi phạm chính sách bảo mật và quy tắc ứng xử đã cam kết. Về mặt pháp lý, theo ông, doanh nghiệp có quyền chấm dứt hợp tác đơn phương trong trường hợp này hay không?

Tôi chưa được xem hợp đồng giữa Tài xế và hãng xe Grab. Tuy nhiên, theo thông tin thì giữa hai bên tồn tại một quan hệ hợp đồng hợp tác, nội dung hợp đồng có quy định khi tài xế công khai thông tin cá nhân của khách hàng thì có quyền chấm dứt hợp tác. Đây là lý do là nguyên nhân chính mà hãng xe công nghệ chấm dứt hợp tác, đây không phải là quan hệ lao động thông thường mà quan hệ hợp tác trong kinh doanh.

2.      Nếu tài xế cho rằng quyết định khóa tài khoản là không công bằng, họ có thể khiếu nại hoặc khởi kiện theo con đường pháp lý nào?

Nếu tài xế cho rằng việc công khai thông tin hình ảnh khách hàng là để bảo vệ chính mình do bị khiêu khích, đe dọa, kích động…thì tài xế có quyền khiếu nại lên hãng xe Grab để được xem xét. Ngoài ra, cần đối chiếu hợp đồng 2 bên ký kết điều chỉnh thẩm quyền cơ quan nào có quyền giải quyết tranh chấp để tài xế có quyền khởi kiện về tranh chấp hợp đồng ra tòa án có thẩm quyền mà trong hợp đồng cả 2 bên đã thỏa thuận chọn lựa giải quyết.

3.      Trong mô hình xe công nghệ hiện nay, tài xế được coi là đối tác hợp tác kinh doanh hay người lao động, và điều này ảnh hưởng thế nào đến quyền xử lý của doanh nghiệp như Grab?

Theo luật lao động Việt Nam thì quan hệ này không phải là quan hệ lao động mà là quan hệ hợp tác kinh doanh vì Luật lao động hiện hành có quy định quy định tiêu chí mà Bộ luật đưa ra để phân biệt quan hệ lao động với các quan hệ hợp tác kinh doanh, quan hệ dân sự khác hay chỉ là sự giả cách nhằm trốn tránh nghĩa vụ xác lập quan hệ lao động giữa người sử dụng lao động đối với người lao động trong từng vụ việc cụ thể. Hai tiêu chí đó bao gồm: điều kiện làm việc, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong giao dịch; và có trả lương nhưng phải trực tiếp từ người sử dụng lao động sang người lao động… BLLĐ 2019 quy định là các bên giao kết hợp đồng với tên gọi khác nhưng nội dung thể hiện bản chất của hợp đồng lao động thì vẫn được xem là hợp đồng lao động và chịu sự điều chỉnh của BLLĐ 2019. Quy định này nhằm mục đích đưa những quan hệ giả cách khác mang bản chất của quan hệ lao động trở về với pháp luật lao động vốn lẽ ra phải được áp dụng điều chỉnh. BLLĐ 2019 chỉ xét đến bản chất công việc hợp đồng, không còn xét đến tên gọi của loại hợp đồng, do đó có thể quan hệ giữa Grab và tài xế được xem là quan hệ lao động theo quy định tại điều 13 của BLLĐ 2019. Tuy nhiên, việc điều chính trả lương và nguyên tắc phải trả lương trực tiếp từ người sử dụng lao động sang người lao động thì Grab không trực tiếp trả lương cho tài xế. Chính yếu tố này đã loại trừ xác định quan hệ lao động giữa Grab với tài xế. Thực tế là Grab không trả lương trực tiếp cho tài xế giống như quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động thông thường, vì tài xế chỉ được coi là đối tác. Thay vào đó, Grab trả thu nhập dựa trên doanh thu chuyến đi, đã trừ chiết khấu khoảng 20-30%, và tiền thưởng, phí hỗ trợ được chuyển vào ví điện tử trên ứng dụng.

4.      Vụ việc này cho thấy nhiều tranh chấp phát sinh trong mô hình xe công nghệ. Theo ông, hiện nay hành lang pháp lý đối với kinh tế nền tảng ở Việt Nam đã đầy đủ chưa?

Hiện nay Pháp luật lao động Việt Nam không coi đây là quan hệ lao động nên khi xảy ra tranh chấp thì điều chỉnh theo hợp đồng hợp tác hai bên ký kết, điều này không bảo đảm quyền lợi tối đa cho tài xế. Bởi theo luật lao động thì vấn đề hiện nay rất nhiều tài xế làm cho grab không được điều chỉnh theo Luật lao động, vì không có hợp đồng lao động. Nên điều chỉnh theo hợp đồng hợp tác thì sẽ bất lợi cho tài xế, bên Grab đưa vào các điều khoản bất lợi cho tài xế. Theo quy định luật lao động thì thì khi muốn sa thải, hay đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động thì ngoài tuân thủ hợp đồng lao động hai bên thì còn phải tuân thủ luật lao động, điều cơ bản bảo vệ người lao động, bên cạnh đó người lao động còn có các cơ quan như liên đoàn lao động, phòng lao động, công đoàn bảo vệ cho mình. Nhưng nếu không điều chỉnh theo luật lao động thì chỉ dựa vào điều khoản hợp đồng 02 bên ký kết để giải quyết. Hiện nay, quan hệ giữa hai bên còn mập mờ, chưa rõ ràng, xảy ra tranh chấp thì tài xế luôn bất lợi. Nói cách khác doanh nghiệp công nghệ cầm đầu cán, tài xế cầm đầu lưỡi nên luôn bất lợi. Do vậy cần hoàn thiện khung pháp lý, sửa đổi bổ dung Luật lao động, ban hành nghị định mới hướng dẫn về người lao động làm trên lĩnh vực công nghệ số, bảo vệ họ cho phù hợp với công nghệ số hiện nay.

5.      Trong trường hợp xảy ra mâu thuẫn trên xe, đâu là quy trình chuẩn mà tài xế và khách hàng nên thực hiện để vừa đúng luật vừa bảo vệ quyền lợi của mình?

Theo tôi do chưa điều chỉnh theo luật lao động nên khi bị đe dọa, kích động, xúc phạm hay có bị xâm phạm quyền lợi, tài xế nên báo cơ quan chức năng như cơ quan công an gần nhất, ủy ban nhân dân gần nhất hoặc khởi kiện ra tòa án dân sự tố cáo, tố giác theo tố tụng hình sự để được cơ quan chức năng bảo vệ, tránh có hành vi chống trả không cần thiết hay có những hành vi vượt quá thì có thể bị rủi ro về pháp lý, có thể ghi âm, ghi hình nhưng là giữ để phòng thủ khi làm việc với cơ quan chức năng, cung cấp cho cơ quan chức năng, không vội vàng công khai trên các nền tảng xã hội khi chưa cần thiết.

Xin cảm ơn ông!