chúng tôi văn phòng luật sư gia đình trả lời như sau:

1. Khung hình phạt tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo quy định Bộ luật Hình sự

Theo quy dịnh tại Điều 142 Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi bởi Khoản 24 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 thì tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có thể đối diện khung hình phạt như sau:

- Khung cơ bản: bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm đối với một trong các trường hợp:

+ Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ;

+ Giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi.

- Khung hai: bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm khi thuộc một trong các trường hợp sau:

+ Có tính chất loạn luân;

+ Làm nạn nhân có thai;

+ Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;

+ Đối với người mà người phạm tội có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục, chữa bệnh;

+ Phạm tội 02 lần trở lên;

+ Đối với 02 người trở lên;

+ Tái phạm nguy hiểm.

- Khung ba: bị phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình khi thuộc một trong các trường hợp sau:

+ Có tổ chức;

+ Nhiều người hiếp một người;

+ Đối với người dưới 10 tuổi;

+ Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

+ Biết mình bị nhiễm HIV mà vẫn phạm tội;

+ Làm nạn nhân chết hoặc tự sát.”.

- Hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

2. Nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội

Theo quy định tại Điều 91 Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi bởi Khoản 14 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 thì nguyên tắc xử lý đối với người dưới 18 tuổi phạm tội như sau: 

"Điều 91. Nguyên tắc xử lý đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

...

5. Không xử phạt tù chung thân hoặc tử hình đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

6. Tòa án chỉ áp dụng hình phạt tù có thời hạn đối với người dưới 18 tuổi phạm tội khi xét thấy các hình phạt và biện pháp giáo dục khác không có tác dụng răn đe, phòng ngừa.

Khi xử phạt tù có thời hạn, Tòa án cho người dưới 18 tuổi phạm tội được hưởng mức án nhẹ hơn mức án áp dụng đối với người đủ 18 tuổi trở lên phạm tội tương ứng và với thời hạn thích hợp ngắn nhất.

Không áp dụng hình phạt bổ sung đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.

7. Án đã tuyên đối với người chưa đủ 16 tuổi phạm tội, thì không tính để xác định tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm."

 Đồng thời tại Điều 101 Bộ luật Hình sự 2015 quy định rõ về mức hình phạt tù có thể áp dụng với người chưa thành niên niên như sau: 

"Điều 101. Tù có thời hạn

Mức phạt tù có thời hạn áp dụng đối với người dưới 18 tuổi phạm tội được quy định như sau:

Đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi khi phạm tội, nếu điều luật được áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình, thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá 18 năm tù; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá ba phần tư mức phạt tù mà điều luật quy định;

Đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi khi phạm tội, nếu điều luật được áp dụng quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình, thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá 12 năm tù; nếu là tù có thời hạn thì mức hình phạt cao nhất được áp dụng không quá một phần hai mức phạt tù mà điều luật quy định."

3. Một số bản án về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được thực hiện bởi người dưới 18 tuổi

Dưới đây là một số bản án về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, mời anh tham khảo thêm:

- Bản án về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi số 446/2021/HSPT

- Bản án 21/2019/HS-ST ngày 06/09/2019 về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

- Bản án về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi số 21/2021/HSST

……………, ngày … tháng … năm ……(1)

ĐƠN TỐ GIÁC TỘI PHẠM

Kính gửi:(2) Cơ quan Cảnh sát điều tra Quận (Huyện)………………………...

Người tố giác: …………………………………………………. Sinh năm: ……......

CCCD: ……………… do ………………………………...….. cấp ngày …………..

Hộ khẩu thường trú: …………………………………………………………………

Nơi ở hiện tại: ……………………………………………………………….……….

Số điện thoại: …………………………………………….…………………….…….

Người bị tố giác: (3)……………………………………………... Sinh năm: ............

CCCD: ……………… do …………………………………… cấp ngày …………...

Hộ khẩu thường trú: …………………………………………………………………

Nơi ở hiện tại: ….…………………………………………………………………….

Số điện thoại: ………………………………………………………………………...

Nội dung tố giác: (4)

………………………………………………………………………...………………………………………………………………………...………………………………………………………………………...………………………………………………………………………...………………………………………………………………………...………….……………………………………………………………...………………………………………………………………………...………………………………………………………………………...………………………………………………………………………....………………………………………………………………………...………………………………………………………………………...…………………………………………

Tôi nhận thấy hành vi của ………………………(5) đã đủ dấu hiệu cấu thành tội “Hiếp dâm người dưới 16 tuổi” theo quy định tại ….…………………………… (6) Điều 142 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Bằng đơn này, kính đề nghị Quý cơ quan vào cuộc tiến hành điều tra, xác minh và có những biện pháp xử lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời tránh bỏ lọt tội phạm.

Tôi cam đoan những nội dung đã trình bày trong đơn là đúng sự thật và xin chịu mọi trách nhiệm trước Pháp luật về nội dung này.

Tôi xin chân thành cảm ơn, rất mong nhận được sự giúp đỡ từ Quý cơ quan!

  1. Điều kiện hưởng án treo theo quy định của pháp luật

Điều 65 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định rõ các điều kiện hưởng án treo, theo đó, người phạm tội khi bị xử phạt tù không quá 03 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, nếu xét thấy không cần thiết phải áp dụng hình phạt tù thì Tòa án có thể xem xét cho hưởng án treo. Bên cạnh đó, Điều 2 Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP ngày 15/5/2018 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng Điều 65 của Bộ luật Hình sự về án treo (Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP) và khoản 1 Điều 1 Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP ngày 15/4/2022 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP (Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP) đã cụ thể hóa các điều kiện để người phạm tội được hưởng án treo bao gồm:

1.1. Về mức phạt tù

Mức hình phạt tù là căn cứ đầu tiên để Tòa án xem xét rằng, liệu người bị xử phạt tù có được hưởng án treo hay không. Tại khoản 1 Điều 2 Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP quy định căn cứ để xem xét cho người bị áp dụng hình phạt tù được hưởng án treo là khi bị xử phạt tù không quá 03 năm. Đối với quy định này, pháp luật không quy định cụ thể về độ tuổi của người phạm tội cũng như tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội nên có thể hiểu, đối với bất kỳ đối tượng phạm tội nào, kể cả người phạm tội là người chưa thành niên, khi bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng, tội rất nghiêm trọng hay tội đặc biệt nghiêm trọng trong trường đã được áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự mà hình phạt tù không quá 03 năm thì căn cứ vào nhân thân và các tình tiết giảm nhẹ, nếu xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù thì Tòa án có thể xem xét cho hưởng án treo. Mặt khác, cũng có thể hiểu, người phạm tội khi bị xét xử trong cùng một lần về nhiều tội mà khi tổng hợp hình phạt không quá 03 năm tù cũng được coi là đáp ứng điều kiện về “bị xử phạt tù không quá 03 năm”. Điều kiện về mức phạt tù được coi là điều kiện tiên quyết để làm cơ sở cho Tòa án đánh giá các điều kiện tiếp theo khi xem xét cho người phạm tội hưởng án treo. Trong trường hợp người phạm tội không thỏa mãn điều kiện này, các điều kiện tiếp theo sẽ không được Tòa án xem xét.

1.2. Về nhân thân người phạm tội

Nhân thân là điều kiện thứ hai để Tòa án xem xét cho người phạm tội được hưởng án treo. Theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP, người phạm tội phải là người “có nhân thân tốt”. Nhân thân người phạm tội là tổng hợp những đặc điểm, dấu hiệu thể hiện bản chất của người đó. Trong cơ chế hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội đóng vai trò quan trọng giúp luận giải nguyên nhân của tội phạm từ phía chủ quan người phạm tội để xây dựng các biện pháp phòng ngừa tội phạm phù hợp với từng nhóm người, nhóm nhân cách. Một người phạm tội được coi là có nhân thân tốt “nếu ngoài lần phạm tội này, người phạm tội luôn chấp hành đúng chính sách, pháp luật và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của công dân ở nơi cư trú, nơi làm việc”. Tuy nhiên, Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP đã có sự sửa đổi, cụ thể: Việc xác định người phạm tội có “nhân thân tốt” là không cần thiết, vì vậy, điểm a khoản 1 Điều 1 Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP đã lược bỏ nội dung này và chỉ quy định “người bị xử phạt tù có nhân thân là ngoài lần phạm tội này, người phạm tội chấp hành chính sách, pháp luật và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của công dân ở nơi cư trú, nơi làm việc”. Bên cạnh đó, quy định về “người đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị xử lý kỷ luật mà thời gian được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính, chưa bị xử lý kỷ luật tính đến ngày phạm tội lần này đã quá 06 tháng” đã được sửa đổi thành “người đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị xử lý kỷ luật mà tính đến ngày phạm tội lần này đã quá thời hạn”. Như vậy, quy định về nhân thân của người phạm tội tại Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP đã thể hiện sự linh hoạt hơn so với Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng áp dụng. Đồng thời, Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP cũng bổ sung 02 trường hợp về nhân thân của người phạm tội, cụ thể: “Đối với người bị kết án mà khi định tội đã sử dụng tình tiết “đã bị xử lý kỷ luật” hoặc “đã bị xử phạt vi phạm hành chính” hoặc “đã bị kết án” và có đủ các điều kiện khác thì cũng có thể cho hưởng án treo” và “đối với người bị kết án mà vụ án được tách ra để giải quyết trong các giai đoạn khác nhau (tách thành nhiều vụ án) và có đủ các điều kiện khác thì cũng có thể cho hưởng án treo”.

Những tình tiết về nhân thân vừa là điều kiện “cần”, vừa có ý nghĩa quan trọng khi xem xét cho người phạm tội hưởng án treo. Nhân thân phản ánh khả năng tự cải tạo, giáo dục của người bị kết án trở thành người có ích cho xã hội. Khi người phạm tội cảm thấy ăn năn, hối lỗi và thành khẩn nhận tội thì họ có nhiều khả năng tự giáo dục, cải tạo hơn các đối tượng khác. Đây cũng là đặc điểm có liên quan đến việc đạt được mục đích của hình phạt, vì mục đích của hình phạt là cải tạo, giáo dục những người bị kết án, giáo dục các thành viên khác trong xã hội tuân thủ pháp luật, cũng như hỗ trợ cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm đạt hiệu quả.

1.3. Về các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự

Tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là một trong những điều kiện “cần” để đạt được mục đích của hình phạt và để hạn chế việc phải sử dụng các biện pháp ngăn chặn có tính nghiêm khắc cao. Việc quy định các tình tiết giảm nhẹ trong quá trình truy cứu trách nhiệm hình sự đã tạo tiền đề quan trọng cho quá trình cảm hóa người phạm tội. Do vậy, một trong những điều kiện được hưởng án treo là phải có tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, khoản 3 Điều 2 Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP quy định: “Có từ 02 tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trở lên, trong đó có ít nhất 01 tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 1 Điều 51 của Bộ luật Hình sự và không có tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 1 Điều 52 của Bộ luật Hình sự”. Như vậy, có thể hiểu, mức độ nguy hiểm của các hành vi phạm tội được áp dụng tại quy định này là không cao, do đó, Tòa án có thể xem xét cho người phạm tội được hưởng án treo.

Bên cạnh đó, quy định này cũng đã thể hiện được sự khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước đối với người phạm tội khi quy định trường hợp có tình tiết tăng nặng thì số tình tiết giảm nhẹ phải nhiều hơn từ 02 tình tiết và chỉ cần có ít nhất 01 tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong số 22 tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự năm 2015 gồm: (i) Người phạm tội đã ngăn chặn hoặc làm giảm bớt tác hại của tội phạm; (ii) Người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả; (iii) Phạm tội trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng; (iv) Phạm tội trong trường hợp vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết; (v) Phạm tội trong trường hợp vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội; (vi) Phạm tội trong trường hợp bị kích động về tinh thần do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra; (vii) Phạm tội vì hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mà không phải do mình tự gây ra; (viii) Phạm tội nhưng chưa gây thiệt hại hoặc gây thiệt hại không lớn; (ix) Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng; (x) Phạm tội vì bị người khác đe dọa hoặc cưỡng bức; (xi) Phạm tội trong trường hợp bị hạn chế khả năng nhận thức mà không phải do lỗi của mình gây ra; (xii) Phạm tội do lạc hậu; (xiii) Người phạm tội là phụ nữ có thai; (xiv) Người phạm tội là người đủ 70 tuổi trở lên; (xv) Người phạm tội là người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng; (xvi) Người phạm tội là người có bệnh bị hạn chế khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình; (xvii) Người phạm tội tự thú; (xviii) Người phạm tội thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; (xix) Người phạm tội tích cực hợp tác với cơ quan có trách nhiệm trong việc phát hiện tội phạm hoặc trong quá trình giải quyết vụ án; (xx) Người phạm tội đã lập công chuộc tội; (xxi) Người phạm tội là người có thành tích xuất sắc trong sản xuất, chiến đấu, học tập hoặc công tác; (xxii) Người phạm tội là người có công với cách mạng hoặc là cha, mẹ, vợ, chồng, con của liệt sĩ.

1.4. Về nơi cư trú hoặc nơi làm việc của người bị kết án

Khoản 4 Điều 2 Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP quy định: “Có nơi cư trú rõ ràng hoặc nơi làm việc ổn định để cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giám sát, giáo dục”. Nơi cư trú của người bị kết án phải “rõ ràng”, nơi làm việc phải “ổn định”, tính “rõ ràng”, “ổn định” phải được thể hiện cụ thể trong việc xác định địa chỉ mà người đó cư trú hoặc làm việc. Theo đó, nơi làm việc ổn định được hướng dẫn xác định như sau: “Nơi làm việc ổn định là nơi người phạm tội làm việc có thời hạn từ 01 năm trở lên theo hợp đồng lao động hoặc theo quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền”. Hoặc có thể xem xét đến nơi cư trú, “nơi cư trú rõ ràng là nơi tạm trú hoặc thường trú có địa chỉ được xác định cụ thể theo quy định của Luật Cư trú mà người được hưởng án treo về cư trú, sinh sống thường xuyên sau khi được hưởng án treo”. Theo quy định của Luật Cư trú năm 2020, nơi cư trú của công dân bao gồm nơi thường trú và nơi tạm trú. Trường hợp không xác định được nơi thường trú, nơi tạm trú của công dân do không đủ điều kiện đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú thì nơi cư trú được xác định là nơi ở hiện tại của người đó; trường hợp không có địa điểm chỗ ở cụ thể thì nơi ở hiện tại được xác định là đơn vị hành chính cấp xã nơi người đó đang thực tế sinh sống.

1.5. Xét thấy người phạm tội không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù và khi xem xét, quyết định cho bị cáo hưởng án treo Tòa án phải xem xét thận trọng, chặt chẽ các điều kiện để bảo đảm việc cho hưởng án treo đúng quy định của pháp luật, đặc biệt là đối với các trường hợp hướng dẫn tại khoản 2, khoản 4 và khoản 5 Điều 3 Nghị quyết này

Theo quy định của Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP, để được hưởng án treo, người phạm tội ngoài việc phải đáp ứng đủ 03 điều kiện về mức hình phạt, nhân thân, tình tiết giảm nhẹ như trên còn phải được Tòa án xem xét đối với điều kiện "nếu người phạm tội có khả năng tự cải tạo và việc cho họ hưởng án treo không gây nguy hiểm cho xã hội; không ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội”. Đây là quy định dẫn đến một số luồng quan điểm khác nhau và có nhiều vướng mắc trong việc áp dụng trên thực tế, đòi hỏi khi quyết định hình phạt, hội đồng xét xử cần phải cân nhắc kỹ. Việc quyết định hình phạt này có thể làm cho hội đồng xét xử dễ “tùy nghi” cho hưởng án treo mà không xem xét yếu tố phòng ngừa chung và răn đe đối với tình hình tội phạm, từ đó không đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Việc xem xét cho người bị kết án được hưởng án treo cũng cần phải xem xét có thuộc một trong các trường hợp không cho hưởng án treo hay không. Tại Điều 3 Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP và khoản 2 Điều 1 Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP đã quy định về 06 trường hợp người phạm tội không được hưởng án treo gồm:

“1. Người phạm tội là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, ngoan cố chống đối, côn đồ, dùng thủ đoạn xảo quyệt, có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ quyền hạn để trục lợi, cố ý gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng;

2. Người thực hiện hành vi phạm tội bỏ trốn và đã bị các cơ quan tiến hành tố tụng truy nã hoặc yêu cầu truy nã, trừ trường hợp đã ra đầu thú trước khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử;

3. Người được hưởng án treo phạm tội mới trong thời gian thử thách; người đang được hưởng án treo bị xét xử về một tội phạm khác thực hiện trước khi được hưởng án treo;

4. Người phạm tội bị xét xử trong cùng một lần về nhiều tội, trừ một trong các trường hợp sau đây:

a) Người phạm tội là người dưới 18 tuổi;

b) Người phạm tội bị xét xử và kết án về 02 tội đều là tội phạm ít nghiêm trọng hoặc người phạm tội là người giúp sức trong vụ án đồng phạm với vai trò không đáng kể;

5. Người phạm tội 02 lần trở lên, trừ một trong các trường hợp sau:

a) Người phạm tội là người dưới 18 tuổi;

b) Các lần phạm tội đều là tội phạm ít nghiêm trọng;

c) Các lần phạm tội, người phạm tội là người giúp sức trong vụ án đồng phạm với vai trò không đáng kể;

d) Các lần phạm tội do người phạm tội tự thú;

6. Người phạm tội thuộc trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm”.

Trong một số trường hợp, mặc dù người phạm tội đã đáp ứng đầy đủ các điều kiện được ưởng án treo như đã phân tích ở trên, tuy nhiên họ lại không được hưởng án treo. Có thể lý giải dựa theo quy định tại Điều 3 Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP và khoản 2 Điều 1 Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP như sau: Người phạm tội không phân biệt đủ điều kiện hay không đủ điều kiện được hưởng án treo theo quy định của pháp luật mà thuộc một trong các trường hợp không cho hưởng án treo thì không được hưởng án treo.

2. Một số bất cập về chế định án treo

Một là, điều kiện về nhân thân của người phạm tội:

Mặc dù quy định về điều kiện nhân thân của người phạm tội đã được Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP sửa đổi, tuy nhiên việc áp dụng trên thực tế vẫn còn một số vướng mắc. Theo đó, Nghị quyết quy định: “Người bị xử phạt tù có nhân thân là ngoài lần phạm tội này, người phạm tội chấp hành chính sách, pháp luật và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của công dân ở nơi cư trú, nơi làm việc” (điểm a khoản 1 Điều 1). Trên thực tế, để xác định người phạm tội có “nhân thân là ngoài lần phạm tội này”, việc chấp hành chính sách, pháp luật và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của công dân ở nơi cư trú, nơi làm việc của người phạm tội là không dễ thực hiện khi mà người phạm tội là người có nơi cư trú, nơi làm việc không rõ ràng, không ổn định. Những trường hợp này mặc dù đã được pháp luật về cư trú quy định, tuy nhiên, thời gian người phạm tội sinh hoạt ở các đơn vị hành chính đó có thể không đủ để đánh giá việc người đó có chấp hành chính sách, pháp luật và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của công dân ở nơi cư trú, nơi làm việc hay không. Điều này có thể gây khó khăn cho cơ quan tiến hành tố tụng trong việc xác định điều kiện nhân thân của người phạm tội dẫn đến việc áp dụng các quy định về án treo chưa được chính xác, hiệu quả.

Hai là, điều kiện hưởng án treo đối với người chưa thành niên:

Người phạm tội là người chưa thành niên là đối tượng đặc biệt được Nhà nước quan tâm do đặc trưng về tâm sinh lý nên nhận thức của lứa tuổi này còn hạn chế, trình độ học vấn chưa hoàn thiện, vốn kinh nghiệm, hiểu biết xã hội còn ít, sự thông hiểu và chấp hành các chuẩn mực hành vi, chuẩn mực xã hội và pháp luật chưa cao, năng lực trách nhiệm hình sự chưa đầy đủ, dễ bị kích động, dễ phạm sai lầm, dễ bị thúc đẩy vào việc thực hiện tội phạm. Việc xử lý hành vi phạm tội của người chưa thành niên chủ yếu nhằm giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh và trở thành công dân có ích cho xã hội. Đối với việc áp dụng án treo, pháp luật cũng có những chính sách khoan hồng đối với người phạm tội là người chưa thành niên, cụ thể: Theo điểm b, điểm c khoản 2 Điều 1 Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP quy định về những trường hợp không cho hưởng án treo, người bị kết án là người dưới 18 tuổi được hưởng án treo trong 02 trường hợp là bị xét xử trong cùng một lần về nhiều tội và phạm tội 02 lần trở lên. Tuy nhiên, quy định như vậy là mang tính áp dụng chung cho người dưới 18 tuổi, chưa có sự phân biệt trong việc xử lý. Bởi lẽ, người dưới 18 tuổi phạm tội được xác định gồm có người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi và người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, mà theo nguyên tắc xử lý đối với người dưới 18 tuổi: “Việc xử lý người dưới 18 tuổi phạm tội phải căn cứ vào độ tuổi, khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội, nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm” (Điều 91 Bộ luật Hình sự năm 2015). Do đó, trên thực tế áp dụng quy định này có thể có một số vướng mắc đối với một số trường hợp như: Trong một vụ án hình sự có 02 người phạm tội gồm một người 15 tuổi, một người 17 tuổi 11 tháng cùng bị truy tố về nhiều tội nhưng tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội là khác nhau, khi đó, hai người phạm tội này có đều cùng được hưởng án treo hay không?

Ba là, điều kiện về việc “xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù” còn chưa rõ ràng:

3. Trường hợp nào không được hưởng án treo?

Pháp luật không liệt kê một danh sách tuyệt đối các tội danh không được hưởng án treo, nhưng trên thực tế, theo hướng dẫn của Tòa án và thực tiễn xét xử, những trường hợp sau đây thường không được áp dụng án treo:

3.1. Hành vi phạm tội gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng

Tòa án thường không cho hưởng án treo khi hành vi gây:

• Làm chết người hoặc thương tích nặng
• Thiệt hại tài sản lớn
• Ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự

Trong các trường hợp này, việc cách ly người phạm tội khỏi xã hội được đánh giá là cần thiết.

3.2. Phạm tội có tổ chức, phạm tội chuyên nghiệp

Các ý chí phạm tội thể hiện sự chuẩn bị hoặc thực hiện có tính chất:

• Có tổ chức, phân công vai trò rõ ràng
• Chuyên nghiệp, phạm tội nhiều lần nhằm thu lợi

Những trường hợp này cho thấy mức độ nguy hiểm cao và nguy cơ tái phạm lớn nên án treo thường không được chấp nhận.

3.3. Tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm

 Trân trọng.