Mọi người cho mình hỏi, bố mẹ mình đã mất từ lâu, để lại mảnh đất cho 5 anh chị em. Tuy nhiên, chỉ có anh cả đang ở trên mảnh đất đó và nhất quyết không chịu chia, cũng không đồng ý ra công chứng khai nhận thừa kế. Các em muốn khởi kiện chia thừa kế thì thủ tục ra sao, tòa sẽ chia đều hay có xem xét công sức người đang ở?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Thủ tục khởi kiện chia thừa kế

Việc khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế được thực hiện tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi có bất động sản (mảnh đất), theo quy định tại Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015. Thời hiệu khởi kiện là 30 năm đối với bất động sản, tính từ thời điểm mở thừa kế (ngày bố mẹ qua đời). Các bên có thể yêu cầu Tòa án công nhận quyền thừa kế và buộc chia di sản nếu không đạt được thỏa thuận. Quy trình khởi kiện được tiến hành theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ khởi kiện

Các em chuẩn bị đơn khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế, kèm theo hồ sơ chứng minh quyền lợi. Nộp trực tiếp tại Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi có đất hoặc qua đường bưu điện. Tòa án sẽ kiểm tra hồ sơ trong vòng 5 ngày làm việc và yêu cầu bổ sung nếu cần. Phí tạm ứng án phí dân sự khoảng 200.000 đồng đến 500.000 đồng, tùy giá trị di sản.

Bước 2: Hòa giải tại Tòa án

Sau khi thụ lý vụ án (trong vòng 5 ngày kể từ ngày nộp đơn hợp lệ), Tòa án tổ chức hòa giải giữa các bên trong vòng 2 tháng. Nếu hòa giải thành, lập biên bản và vụ án kết thúc. Nếu không thành, Tòa án chuyển sang xét xử sơ thẩm.

Bước 3: Xét xử và thi hành án

Phiên xét xử sơ thẩm diễn ra trong vòng 4 tháng kể từ ngày hòa giải không thành, có thể kéo dài thêm nếu phức tạp. Tòa án sẽ tuyên chia di sản dựa trên pháp luật. Sau bản án có hiệu lực, nếu bên kia không tự nguyện thi hành, các em có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế thực hiện.

Hồ sơ khởi kiện cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ sau:

• Đơn khởi kiện (theo mẫu của Tòa án).
• Giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người khởi kiện và người để lại di sản (giấy khai sinh, CMND/CCCD, giấy chứng nhận kết hôn, sổ hộ khẩu).
• Giấy chứng tử của bố mẹ.
• Bản kê khai di sản (mô tả mảnh đất, vị trí, diện tích).
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu đất của bố mẹ (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nếu có).
• Các giấy tờ khác liên quan (biên bản hòa giải cơ sở, biên bản họp gia đình nếu có).

Lưu ý rằng quyền sử dụng đất là tài sản thừa kế được pháp luật bảo vệ theo Luật Đất đai 2024, và nếu đất đang sử dụng chung của hộ gia đình thì theo Luật Đất đai 2024, các thành viên có quyền yêu cầu xác định phần.

Việc chia di sản thừa kế

Theo Bộ luật Dân sự 2015, nếu bố mẹ không để lại di chúc, việc chia thừa kế thực hiện theo pháp luật, với các con là hàng thừa kế thứ nhất (bao gồm 5 anh chị em). Di sản sẽ được chia đều phần giá trị cho từng người, trừ trường hợp có người thừa kế từ chối hoặc không đủ điều kiện.

Tòa án có thể xem xét công sức của anh cả trong việc bảo quản, tôn tạo di sản (theo Bộ luật Dân sự 2015), chẳng hạn bù đắp chi phí cải tạo đất hoặc sử dụng tạm thời, nhưng điều này không làm thay đổi nguyên tắc chia đều phần di sản cơ bản. Nếu có bằng chứng cụ thể về đóng góp (hóa đơn, chứng cứ), anh cả có thể được ưu tiên một phần nhỏ hơn, nhưng phải có thỏa thuận hoặc quyết định của Tòa án dựa trên công bằng. Không có quy định nào cho phép một bên độc chiếm toàn bộ di sản chỉ vì đang sử dụng.

Việc tuân thủ thủ tục pháp lý giúp bảo vệ quyền lợi bình đẳng của tất cả các bên, tránh tranh chấp kéo dài và đảm bảo di sản được phân chia hợp lý. 

Trân trọng.

LS TRẦN MINH HÙNG